พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร มีพระราชจริยวัตรเปี่ยมไปด้วยพระเมตตากรุณา พระมารยาทสุภาพอ่อนโยนมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์ พระอาจารย์ที่เคยถวายพระอักษรครั้งทรงศึกษา ณ โรงเรียนเทพศิรินทร์ ได้กล่าวเป็นแนวเดียวกันว่ามีพระทัยและพระมารยาทนุ่มนวล สมเด็จพระบรมราชชนนีได้มีส่วนสำคัญในการปลูกฝังหล่อหลอมให้พระโอรส ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่ดีในระบอบประชาธิปไตย เพื่อพร้อมในการประกอบพระราชกรณียกิจอันเป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติ พระองค์ทรงได้รับการอบรมในเรื่องเกี่ยวกับพระราชภารกิจแห่งพระมหากษัตริย์ และพระราชประเพณีต่าง ๆ ของไทย อบรมให้รู้จักระเบียบวินัยให้มีนิสัยอดทน ประหยัด มีพระเมตตาจิตเห็นอกเห็นใจผู้อื่น และประการสำคัญคือการปลูกฝังให้รักเมืองไทย เฉกเช่นสมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ที่ทรงรักเมืองไทยยิ่งพระชนม์ชีพ พระอุปนิสัยต่าง ๆ นี้ สมเด็จพระบรมราชชนนีทรงปลูกฝังอบรมพระโอรสพระธิดา ดังที่ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร ทรงเล่าว่า “คล้ายกับเราได้รับการอบรมจากพ่อผ่านทางแม่ คือกลับเมืองไทยต้องทำงานตั้งแต่เด็ก เคยได้ยินแม่รับสั่งเรื่องทำงานเพื่อเมืองไทยอยู่ตลอดเวลา”

 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ มีลายพระหัตถ์               ลงวันที่ ๑๘ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๔๘๑ ถึงหม่อมเจ้าหญิงจงจิตรถนอม ดิศกุล พระธิดา ความตอนหนึ่งว่า “พระองค์สมเด็จพระอานันทมหิดลนั้น พระกิริยา อัธยาศัย หรือถ้าว่าอีกอย่างหนึ่งก็คือพระอุปนิสัยดีมาก มีเค้าทรงสติปัญญาผิดเด็กสามัญ และรู้จักวางพระองค์พอเหมาะแก่การเป็นพระเจ้าแผ่นดินที่ยังทรงพระเยาว์ ใคร ๆ ได้เข้าใกล้แล้วมีแต่ชอบและสรรเสริญกันทุกคนไม่เลือกว่าไทยหรือฝรั่ง แต่บุญญาภินิหาร ข้อสำคัญมีอีก ๑ อย่าง ที่ได้พระชนนีอย่างพระชนนีศรีสังวาล”

  นับตั้งแต่วันที่เสด็จนิวัตพระนครเป็นต้นมา ผู้ที่ได้เข้าเฝ้าฯ ต่างปลื้มปีติชื่นชม “ในหลวง”ผู้เป็นที่รักของราษฎรว่าทรงเป็นพระมหากษัตริย์แห่งประชาธิปไตยโดยแท้ ดังที่ หนังสือพิมพ์สุภาพบุรุษประชามิตร ฉบับวันที่ ๑๕ กุมภาพันธ์ พุทธศักราช ๒๔๘๙ ได้พรรณนาพระอุปนิสัยและพระราชจริยวัตรของพระองค์ว่า “ทรงนิยมความเป็นอยู่อย่างง่าย ๆ ไม่มีพิธีรีตอง ซึ่งดู ๆ ก็ไม่ผิดกับสามัญชนเท่าใดนัก ไม่ทรงโปรดความเอิกเกริก ไม่โปรดให้หมอบกราบอันเป็นจารีตโบราณ ทรงใช้สรรพนามว่า ผม และทรงใช้คำรับว่า ครับ” และจากภาพการเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรเมื่อเวลาตรัสกับราษฎรที่มานั่งหมอบเฝ้าฯ รับเสด็จนั้นพระองค์ทรงน้อมพระองค์ลง พระพักตร์มีความอ่อนโยนและพระกิริยามารยาทนุ่มนวล พระองค์ทรงประกอบพระราชกรณียกิจในฐานะพระมหากษัตริย์ในระบอบประชาธิปไตยภายใต้บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ เมื่อเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยพระอนุชาไปทรงดูแลทุกข์สุขของราษฎร ทรงเอาพระราชหฤทัยใส่ราษฎร อย่างใกล้ชิด มีพระราชดำรัสถามถึงความเป็นอยู่การทำมาหากินด้วยพระราชปิยวาจา และพระพักตร์ที่เปี่ยมไปด้วยพระเมตตา ไม่ทรงถือพระองค์ทรงตรัสเรียกประชาชนที่มาเข้าเฝ้าฯ ว่า ลุง ป้า น้า อา ทำให้ผู้ที่มีโอกาสเข้าเฝ้าฯ             ต่างปลื้มปีติเป็นล้นพ้น ทรงปฏิบัติพระราชภารกิจด้วยพระปรีชาสามารถ ประกอบด้วยพระราชจริยวัตรอันงดงามเป็นที่ประจักษ์แก่ตาแก่ใจพสกนิกร สมด้วยพระราชสถานะพระมหากษัตริย์ในระบอบประชาธิปไตยภายใต้บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ พระผู้ทรงเป็นที่เคารพสักการะและเป็นพระมิ่งขวัญของชาติอย่างแท้จริง

ที่มา :  ๑. หนังสือที่ระลึกอนุสรณ์ในการพระราชทานเพลิงศพ พลเอก สำราญ แพทยกุล องคมนตรี โดยมูลนิธิอัฏฐมราชานุสรณ์ในพระบรมราชูปถัมภ์
           ๒. หนังสือใต้ร่มพระบารมี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บุรพกษัตริย์แห่งมหาจักรีบรมราชวงศ์ โดย สำนักงานราชบัณฑิตยสภา

#เฉลิมเกียรติพระบารมี๑๐๐ปีพระอัฐมรามาธิบดินทรราชา
#ยุวกษัตริย์พระผู้อยู่ในใจไทยตลอดกาล
#พระจริยวัตรอันงดงาม